Ngày 2 tháng 3 năm 2025, Iran chính thức tuyên bố phong tỏa eo biển Hormuz, cảnh báo mọi tàu thuyền đi qua sẽ bị tấn công. Không phải lần đầu nước này đưa ra lời đe dọa như vậy, nhưng đây là lần đầu tuyên bố đi kèm hành động quân sự thực tế, khiến toàn bộ thị trường năng lượng thế giới rung chuyển trong vòng 12 tiếng. Rất nhiều người đang hỏi một câu đơn giản: Iran thực sự có thể đóng cửa tuyến đường này không? Và cái giá cả thế giới sẽ phải trả là bao nhiêu.
Eo biển Hormuz không phải cái công tắc bật tắt theo ý muốn
Một hiểu lầm phổ biến nhất hiện nay: Iran cầm quyền kiểm soát tuyệt đối, muốn đóng eo biển lúc nào cũng được, toàn thế giới phải chờ quyết định của họ. Sự thật không hề như vậy.
Eo biển Hormuz là tuyến duy nhất kết nối Vịnh Ba Tư ra biển mở, dài 167 km, điểm hẹp nhất chỉ còn 39 km. Mỗi ngày có khoảng 20 triệu thùng dầu thô, tương đương 25% tổng xuất khẩu dầu đường biển toàn cầu, cùng 20% lượng khí hóa lỏng thế giới đi qua đây. Đây là điểm nghẽn chiến lược quan trọng nhất hành tinh trong nửa thế kỷ qua.
Trong lịch sử, chưa từng có lần eo biển Hormuz bị đóng hoàn toàn trong thời gian dài. Ngay cả giữa cuộc chiến Iran – Iraq đẫm máu những năm 80, khi cả hai bên đều tấn công tàu chở dầu đối phương, luồng hàng hải vẫn không bao giờ dừng hẳn. Iran có thể đặt thủy lôi, bắn tên lửa vào tàu lẻ, làm tăng rủi ro đến mức hầu hết chủ tàu không dám đi. Họ không thể chặn 100% luồng tàu, nhất là khi có các hạm đội quốc tế hộ tống.
Điều càng ít ai nói ra: cái đòn bẩy này sẽ cắn lại chính Iran trước tiên. Kinh tế nước này vốn đã kiệt quệ sau nhiều năm trừng phạt, mỗi ngày mất khoảng 150 triệu USD thu từ xuất khẩu dầu. Nếu đóng eo biển Hormuz, không chỉ dầu Iran không xuất đi, cả tuyến tàu chở lương thực, linh kiện công nghiệp vào nước này cũng tắc nghẽn. Sự khan hiếm và lạm phát sẽ bùng nổ trong nội bộ Iran trước khi bất kỳ nước nào khác cảm nhận được tác động.
Đây không phải quân bài thắng. Đây là quả bom tự sát mà Iran chỉ dám vung lên, không dám kích nổ.
Tác động không phải chỉ giá dầu tăng
Khi tin tức về eo biển Hormuz nóng lên, mọi bàn luận chỉ xoay quanh một chủ đề: giá dầu sẽ tăng bao nhiêu. Đó chỉ là đỉnh của tảng băng chìm.
Các nước vùng Vịnh nhập khẩu từ 80 đến 90% toàn bộ lương thực tiêu dùng. Hầu hết container gạo, dầu ăn, sữa bột, thuốc men đến các cảng Dubai, Doha, Kuwait đều phải đi qua eo biển Hormuz. Khi chủ tàu từ chối chạy tuyến này, chỉ cần 2 tuần là kệ siêu thị ở các thành phố giàu có nhất vùng sẽ trống trơn. Giá thực phẩm có thể tăng gấp 3 lần. Người dân sẽ chứng kiến cảnh khan hiếm kiểu thời chiến, thứ mà họ chưa từng trải qua trong 3 thập kỷ qua.
Các nhà máy lọc dầu trong vùng sẽ tê liệt vì thiếu dầu thô đầu vào. Mất điện, thiếu xăng cho vận tải nội địa, chuỗi logistics bị đứt gãy. Cảng Jebel Ali của UAE, một trong những trung tâm trung chuyển hàng hóa lớn nhất thế giới, sẽ ngừng hoạt động gần như hoàn toàn. Hàng hóa đi đến Việt Nam, Thái Lan, Indonesia nhiều khi cũng qua trung chuyển tại đây. Giá hàng tiêu dùng trong nước chúng ta sẽ tăng 10-15% trong vòng 1 tháng nếu tình hình kéo dài.
Chi phí bảo hiểm hàng hải đã tăng 6 lần trong 1 tuần sau tuyên bố của Iran. Mỗi chuyến đi của tàu chở dầu quy mô lớn bây giờ phải trả thêm 250 triệu USD phí bảo hiểm. Toàn bộ chi phí này cuối cùng cũng sẽ đổ hết lên người tiêu dùng cuối cùng trên khắp thế giới.
Các nước sẽ làm gì để mở lại eo biển Hormuz?
Không một nước nào trên thế giới muốn eo biển Hormuz đóng cửa. Kể cả những nước thường đứng về phía Iran cũng không chấp nhận kịch bản này.
Ả Rập Saudi và UAE không ngồi khoanh tay. Họ phụ thuộc nhiều nhất vào tuyến đường này để xuất dầu. Họ có lực lượng hải quân hiện đại, cảng Fujairah nằm ngoài eo biển, từng phối hợp tuần tra chung với Mỹ. Nhưng họ sẽ không lao vào đối đầu trực diện. Họ biết leo thang xung đột sẽ thiêu rụi chính mình trước. Chiến thuật của họ là gây áp lực ngoại giao, kinh tế, giữ vai trò trung gian đàm phán, chứ không phải mở chiến tranh với Iran.
Trung Quốc và Ấn Độ sẽ không chỉ lên án suông. Hai nước này là khách nhập khẩu dầu lớn nhất thế giới, gần nửa nhu cầu dầu của họ đến từ Vịnh Ba Tư. Trung Quốc có quan hệ kinh tế sâu rộng với Iran, họ sẽ dùng đòn bẩy đầu tư, hợp tác năng lượng để ép Iran lùi bước. Ấn Độ còn mạnh tay hơn, họ đã triệu tập đại sứ Iran và sẵn sàng cử hải quân hộ tống tàu hàng của mình qua eo biển.
Mỹ đã tuyên bố sẽ bắt đầu hộ tống tàu chở dầu. Tuy nhiên họ cũng không muốn kéo vào một cuộc chiến toàn diện ở Vịnh Ba Tư. Tất cả các bên đều đang chạy đua đàm phán, trước khi một sai lầm quân sự nhỏ làm mọi thứ vượt tầm kiểm soát.
Có đường thay thế cho eo biển Hormuz không?
Nhiều người đã nhanh chóng đưa ra giải pháp: chuyển dầu qua đường ống Đông-Tây của Saudi, hoặc dỡ hàng tại cảng Fujairah nằm ngoài eo biển. Không có giải pháp nào đủ khả năng thay thế.
Đường ống Đông-Tây có công suất tối đa 5 triệu thùng dầu mỗi ngày. Chỉ bằng một phần tư lưu lượng thông thường đi qua eo biển Hormuz. Nó sẽ hết công suất ngay trong ngày đầu tiên kích hoạt. Cảng Fujairah cũng tương tự, hạ tầng kho chứa và đường nối từ các mỏ dầu phía bắc không thể chịu được lưu lượng đột biến.
Còn Iraq, Kuwait, Qatar? Ba nước này hoàn toàn không có đường thoát nào khác. Tất cả dầu và khí của họ chỉ có thể xuất ra qua eo biển Hormuz. Không có đường ống thay thế, không có cảng dự phòng. Nếu Hormuz đóng, họ sẽ ngừng xuất khẩu gần như hoàn toàn.
Ngay cả khi Iran rút lại tuyên bố đóng cửa ngay hôm nay, phải mất ít nhất 6 đến 8 tuần để toàn bộ hệ thống hàng hải trở lại bình thường. Phải dọn thủy lôi, đàm phán lại mức bảo hiểm, sắp xếp lại lịch trình hàng ngàn tàu, phục hồi niềm tin của chủ tàu. Không có giải pháp cắm điện nào kịp thời.
Trong bối cảnh tin tức về eo biển Hormuz thay đổi từng giờ, rất nhiều đơn vị tin tức, trang phân tích kinh tế đang đua nhau leo top tìm kiếm để đưa thông tin đến người đọc. Để nội dung chất lượng của bạn đến được đúng đối tượng cần đến, bạn có thể tham khảo dịch vụ xây dựng backlink từ Backlink Cafe. Đội ngũ thực hiện toàn bộ link thủ công mũ trắng, chỉ chọn domain DR trên 75, viết bài chuẩn EEAT, đã giúp hơn 1700 khách hàng tăng traffic từ 35% đến 86% ngay cả với các ngách cạnh tranh cao như địa chính trị, kinh tế năng lượng. Các gói dịch vụ Ahrefs, A+, GEO được thiết kế phù hợp với quy mô và mục tiêu của từng website.
Thảm họa mà chưa ai nói đến
Mọi người đang bàn về giá dầu, về chiến tranh, về khủng hoảng kinh tế. Rất ít người nói về thảm họa môi trường có thể xảy ra nếu có tàu chở dầu bị tấn công tại eo biển Hormuz.
Đây là vùng biển kín, trao đổi nước với đại dương rất chậm. Dầu bị đổ ra ở đây sẽ không bị phân hủy, không bị trôi đi, sẽ nằm lại dưới đáy biển hàng chục năm. Nếu một siêu tàu chở dầu 2 triệu thùng bị trúng tên lửa, vết dầu sẽ phủ kín bờ biển Iran, UAE, Oman, Qatar trong vòng 48 tiếng.
Toàn bộ hệ sinh thái rạn san hô, đồng cỏ biển, bãi đẻ cá của vùng sẽ bị hủy diệt hoàn toàn. Nghề cá vốn đã căng thẳng vì đánh bắt quá mức sẽ sụp đổ trong một đêm. Hàng triệu ngư dân trên toàn vùng Vịnh mất kế sinh nhai. Số thiệt hại môi trường sẽ lớn hơn nhiều lần toàn bộ giá trị lượng dầu đi qua eo biển trong một năm.
Những ngày tới, chúng ta sẽ thấy rõ Iran chỉ đang vung cây gậy, hay thực sự chuẩn bị đập nó xuống. Cho đến nay, mọi hành động của nước này vẫn nằm trong khuôn khổ đòn bẩy đàm phán. Không ai muốn bóp nổ quả bom hẹn giờ đang nằm giữa eo biển Hormuz.
Nhưng trong xung đột, luôn có những sai lầm không lường trước. Một phát tên lửa lạc hướng, một thủy lôi đặt nhầm vị trí, một đơn vị quân đội tự ý hành động. Đó mới là nguy cơ thực sự, chứ không phải lời tuyên bố đóng cửa trên truyền hình. Hãy theo dõi hai chỉ số: mức phí bảo hiểm tàu đi qua eo biển, và số lượng tàu thực tế dừng lại ở cửa cảng chờ. Đó mới là những con số nói thật, hơn tất cả bài phát biểu chính trị.
Leave a Reply