Eo biển Hormuz không còn là “cổ chai” hẹp nữa
Ngày 12/5/2026, Phó giám đốc chính trị Hải quân IRGC Mohammad Akbarzadeh tuyên bố một điều khiến cả ngành năng lượng thế giới phải dừng lại vài giây: Iran đã mở rộng vùng kiểm soát eo biển Hormuz thành “vùng hoạt động rộng lớn”, gấp khoảng 10 lần so với trước xung đột. Từ chỉ 20-30 dặm quanh đảo Hormuz và Hengam, nay khu vực này trải dài từ thành phố Jask ở phía đông đến đảo Siri ở phía tây, rộng 200-300 dặm.
Người viết ngồi nghiên cứu bản đồ cũ và bản đồ mới, rồi chợt hiểu: Iran không chỉ siết chặt eo biển, họ đang vẽ lại luật chơi trên mặt nước. Đây không còn là chuyện phong tỏa vật lý đơn thuần. Đây là việc tạo ra một vùng xám pháp lý và quân sự khổng lồ, nơi bất kỳ tàu nào cũng có thể bị coi là “xâm phạm” chỉ bằng cách xuất hiện.
Và nếu bạn đang đầu tư vào năng lượng, logistics hay bất kỳ ngành nào phụ thuộc vào giá dầu, thì tin này không phải chuyện xa xôi ở Trung Đông. Nó đang gõ cửa thị trường Việt Nam.
20 triệu thùng dầu mỗi ngày từng đi qua “điểm nghẽn” này
Eo biển Hormuz rộng chỉ 34 km tại điểm hẹp nhất, nằm giữa Iran và Oman. Theo số liệu lịch sử 2023-2025, tuyến đường này vận chuyển khoảng 20% nguồn cung dầu mỏ và LNG toàn cầu, tương đương 20 triệu thùng dầu mỗi ngày. Trung Quốc nhận khoảng 1/3 lượng dầu nhập khẩu qua đây. Châu Âu cũng phụ thuộc vào LNG từ Qatar.
Trước xung đột, trung bình 130 tàu đi qua mỗi ngày. Sau khi giao tranh leo thang từ cuối tháng 2/2026, lưu lượng giảm mạnh, có những tuần gần như bằng không. Hơn 400 tàu chở dầu và hàng chục tàu LNG đang neo đậu chờ lệnh. Giá dầu Brent vượt 100 USD/thùng từ đầu tháng 3, có thời điểm chạm 126 USD.
Nhiều người Việt Nam vẫn nghĩ “xa quá, không liên quan”. Thực tế, khi chi phí logistics toàn cầu tăng, giá nguyên liệu nhập khẩu từ Trung Quốc và Ấn Độ đội lên, xăng dầu trong nước tăng, thì chuỗi cung ứng nội địa lập tức rung lắc.
Iran thay đổi định nghĩa vùng biển như thế nào?
Theo phát biểu với hãng Fars, Akbarzadeh nói rõ: “Trước đây eo biển Hormuz được định nghĩa là khu vực hạn chế quanh các đảo…, nhưng hiện nay cách nhìn đó đã thay đổi”. Đây là lần điều chỉnh thứ hai kể từ khi xung đột leo thang. Lần trước, Iran công bố mở rộng dọc bờ biển Vịnh Oman của UAE.
Người viết đọc lại Công ước Liên Hợp Quốc về Luật Biển (UNCLOS) và nhận ra một chi tiết ít ai nhắc: Iran chưa phê chuẩn công ước này. Do đó, lập luận “chủ quyền” của họ mang tính chính trị nhiều hơn pháp lý quốc tế. Họ không đóng cửa hoàn toàn eo biển (vì cũng tự bóp nghẹt kinh tế mình), mà tạo ra vùng xám để có thể kiểm soát, quấy rối hoặc thu phí bất cứ lúc nào mà không cần tuyên chiến chính thức.
Đây chính là điều ít ai chú ý: Iran không cần phong tỏa triệt để. Họ chỉ cần giữ không khí bất an đủ lâu để giá dầu neo ở mức cao và buộc các nước phải đàm phán trên thế yếu.
Mỹ, Trung Quốc và cuộc chơi trước thượng đỉnh Trump-Xi
Ngày 13/5/2026, Mỹ và Trung Quốc tăng cường trao đổi về eo biển Hormuz trước thềm thượng đỉnh Trump-Xi tại Bắc Kinh. Ngoại trưởng Marco Rubio và Vương Nghị đã thống nhất “không để bất kỳ quốc gia hay tổ chức nào áp phí đối với hoạt động lưu thông qua eo biển Hormuz”.
Mỹ đang chạy chiến dịch “Project Freedom” từ ngày 4/5 với hơn 100 máy bay, 15.000 quân và nhiều tàu khu trục. Họ đã vô hiệu hóa 4 tàu chở dầu Iran và tuyên bố chặn tên lửa, drone. Anh thì điều tàu HMS Dragon đến khu vực. Hàn Quốc đang xem xét tham gia sáng kiến an toàn hàng hải của Mỹ.
Trong khi đó, Trung Quốc và Ấn Độ – hai khách hàng dầu lớn nhất qua eo biển Hormuz – lại chọn cách khác. Họ không gửi hải quân hộ tống riêng vì sợ leo thang trực tiếp với Iran. Thay vào đó, họ dựa vào Pakistan làm trung gian và tăng mua dầu từ Nga, châu Phi, Mỹ Latinh. Dữ liệu Reuters cuối tháng 4 cho thấy lưu lượng tàu vẫn ở mức rất thấp, chỉ khoảng 7 tàu/ngày.
Đường ống thay thế chỉ gánh nổi 35% lượng dầu
Đây là phần nhiều nhà đầu tư Việt Nam hay hiểu sai. Người ta nghĩ Saudi và UAE có đường ống dẫn dầu thay thế nên vấn đề không lớn. Thực tế thì sao?
Hệ thống Đông-Tây của Saudi có công suất khoảng 5 triệu thùng/ngày. Ống dẫn Habshan-Fujairah của UAE khoảng 1,5 triệu thùng/ngày. Cộng lại chưa tới 7 triệu thùng/ngày, chỉ tương đương 35% so với 20 triệu thùng từng đi qua eo biển Hormuz hàng ngày. Phần thiếu hụt 12-13 triệu thùng buộc phải đi tàu vòng qua châu Phi hoặc Biển Đỏ, thời gian vận chuyển tăng gấp 2-3 lần, chi phí đội lên đáng kể.
Vậy nên đừng trông chờ “đường ống thay thế” sẽ cứu vãn tình thế nhanh chóng. Nó chỉ giảm bớt phần nào áp lực, chứ không giải quyết được gốc rễ.
Việt Nam sẽ chịu tác động trực tiếp ra sao?
Chúng ta không nhập khẩu dầu thô trực tiếp từ Vịnh Ba Tư với tỷ lệ lớn, nhưng hệ quả lan tỏa thì rất thật.
Nếu căng thẳng kéo dài vài tháng, giá xăng dầu trong nước sẽ tiếp tục bị đẩy lên. Chi phí logistics hàng nhập từ Trung Quốc và Ấn Độ tăng, ảnh hưởng đến nguyên liệu sản xuất. Từ may mặc, điện tử đến nông sản xuất khẩu sang châu Âu, Mỹ đều chịu chung số phận vì cước tàu biển đội giá.
Lạm phát có nguy cơ vượt 5-6% nếu kịch bản xấu xảy ra. Ngân hàng Nhà nước sẽ phải cân nhắc rất kỹ chính sách tiền tệ. Các nhà đầu tư vào cổ phiếu dầu khí có thể hưởng lợi ngắn hạn nhờ giá dầu cao, nhưng rủi ro chuỗi cung ứng gián đoạn lại đe dọa lợi nhuận của hàng loạt doanh nghiệp sản xuất.
Điều ít ai nói ra là: đây chính là lúc để nhìn nhận rõ hơn rủi ro địa chính trị trong danh mục đầu tư năng lượng của mình.
Chuyển đổi năng lượng không phải chuyện một sớm một chiều
Trên các diễn đàn như Reddit, nhiều người nhận xét rằng “thế giới năng lượng sẽ không quay lại như xưa”. Các chuyên gia cũng dự báo châu Á sẽ đẩy nhanh chuyển đổi sang xe điện và năng lượng tái tạo để giảm phụ thuộc vào tuyến đường huyết mạch dễ bị tổn thương này.
Nhưng quá trình đó cần thời gian. Trong ngắn hạn, các nước vẫn phải dự trữ chiến lược, đa dạng hóa nguồn cung và chấp nhận chi phí cao hơn. Saudi Aramco từng tính toán họ mất khoảng 100 triệu thùng dầu mỗi tuần khi eo biển Hormuz gần như đóng băng.
Còn Việt Nam? Chúng ta đang có chiến lược năng lượng tái tạo khá rõ ràng, nhưng tốc độ triển khai vẫn cần đẩy nhanh hơn nếu không muốn mỗi lần Trung Đông rung lắc là lại loay hoay với lạm phát và chi phí vận hành.
Những ngày tới, ánh mắt của giới đầu tư năng lượng sẽ đổ dồn vào cuộc gặp Trump-Xi và xem Iran có thực sự duy trì “vùng hoạt động rộng lớn” này hay chỉ dùng nó như quân bài mặc cả. Project Freedom của Mỹ nghe oai hùng, nhưng thực tế cho thấy họ cũng chỉ hộ tống được một phần nhỏ tàu bè. Phần còn lại của thế giới, trong đó có Việt Nam, vẫn phải tự tính toán rủi ro cho mình.
Người viết nghĩ, thay vì chỉ lo giá dầu hôm nay tăng hay giảm, nhà đầu tư thông minh nên bắt đầu nhìn xa hơn: đa dạng hóa nguồn cung, đầu tư vào hạ tầng dự trữ, và nghiêm túc đẩy mạnh chuyển đổi số – chuyển đổi xanh. Vì eo biển Hormuz vừa nhắc nhở chúng ta một điều đơn giản nhưng khắc nghiệt: trong thế giới phẳng, không có nơi nào thực sự xa xôi cả.
Leave a Reply