Khi bạn dừng xe tại cây xăng hôm nay, nhìn con số hiển thị trên máy bơm và tính nhanh chi phí đi làm cả tháng, hãy nhớ: con số đó đang được định đoạt tại một eo biển hẹp rộng chỉ 39 kilomet, cách Việt Nam gần 7000 kilomet. Tính đến sáng ngày 6 tháng 5 năm 2026, eo biển Hormuz gần như ngừng hoạt động hoàn toàn.
Chỉ còn trung bình 4 tàu đi qua mỗi ngày. Trước khi căng thẳng bùng phát con số này dao động từ 50 đến 130 chiếc. Hiện tại từ 1500 đến 2000 tàu thuộc 87 quốc gia đang mắc kẹt trong vùng vịnh, trên đó có khoảng 20.000 đến 22.500 thủy thủ. Một số người đã không sống đủ để thấy cửa biển mở lại. Đây không còn tin tức quốc tế xa lạ. Đây là chuyện trực tiếp tác động đến từng khoản chi tiêu trong gia đình bạn.
Nút thắt mà cả thế giới không thể cắt
Eo biển Hormuz nằm giữa bờ biển Iran và mũi đất Musandam của Oman, nối Vịnh Ba Tư với Ấn Độ Dương. Trước tháng 2 năm 2026, mỗi ngày có từ 20 đến 21 triệu thùng dầu thô và sản phẩm dầu lưu thông qua đây. Con số này tương đương một phần năm tổng lượng dầu xuất khẩu toàn cầu, một phần tư toàn bộ thương mại dầu đường biển thế giới.
80% lượng dầu này đến châu Á. Trung Quốc nhận gần một phần ba, tiếp theo là Ấn Độ, Hàn Quốc, Nhật Bản. Việt Nam nhập khẩu gần 70% lượng dầu thô tiêu thụ nội địa. Mỗi lần giá dầu thế giới dao động 1 đô la, giá xăng trong nước sẽ phản ánh chỉ sau 3 đến 5 ngày làm việc.
Có đường ống thay thế qua Saudi Arabia và UAE ra cảng Fujairah. Công suất của chúng chỉ đáp ứng được chưa đến một phần ba lưu lượng thông thường, chi phí vận chuyển tăng gấp đôi. Không có phương án dự phòng thực tế cho Hormuz. IEA từng cảnh báo từ nhiều năm trước: bất kỳ gián đoạn kéo dài tại đây sẽ tạo cú sốc năng lượng không từng thấy trong thế kỷ 21. Chúng ta đang sống chính trong cú sốc đó.
Dự án Tự do và những vòng đạn đầu tiên
Ngày 3 tháng 5, Donald Trump đăng thông báo trên tài khoản cá nhân, công bố khởi động chiến dịch Dự án Tự do. Theo thông báo, Mỹ sẽ mở hành lang an toàn và hộ tống các tàu thương mại trung lập đi qua eo biển, bắt đầu từ sáng hôm sau. Tổng thống Mỹ mô tả đây là hành động nhân đạo, đồng thời đưa ra cảnh báo rõ ràng: bất kỳ sự cản trở nào sẽ được đối xử cứng rắn.
Ngày 4 tháng 5, hai tàu thương mại treo cờ Mỹ đã đi qua toàn bộ eo biển an toàn. Bộ Tư lệnh Trung tâm Mỹ huy động tàu khu trục tên lửa dẫn đường, hơn 100 máy bay, thiết bị không người lái và 15.000 binh sĩ để triển khai hành lang, rà phá thủy lôi và chặn các mối đe dọa. Hãng vận tải Maersk xác nhận một tàu thuộc hãng cũng đã rời khu vực an toàn dưới sự bảo vệ này.
Iran đáp trả trong cùng giờ. Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo triển khai xuồng cao tốc, phóng tên lửa hành trình và máy bay không người lái. Phía Mỹ công bố đã đánh chìm 6 đến 7 xuồng tấn công khi chúng tiếp cận đoàn tàu. Iran cáo buộc các mục tiêu bị tấn công là thuyền dân sự vận chuyển người dân từ cảng Khasab Oman, gây 5 người thiệt mạng. Hai bên đưa ra phiên bản hoàn toàn đối lập, không có bên thứ ba xác nhận sự thật xảy ra.
Cùng ngày 4 tháng 5, các cuộc tấn công xảy ra tại cảng Fujairah UAE. Tàu chở dầu JV Innovation treo cờ Quần đảo Marshall bốc cháy sau vụ nổ. Một tàu chở dầu thuộc tập đoàn Adnoc UAE cũng bị ảnh hưởng. Tàu HMM Namu của Hàn Quốc bị tấn công ở gần cửa biển. UAE phải kích hoạt báo động phòng không toàn tỉnh, đóng cửa trường học, hủy gần 200 chuyến bay trong 12 giờ.
Cái lưới vô hình thay cho cửa sắt đóng kín
Đến ngày 5 và 6 tháng 5, Iran không còn tuyên bố phong tỏa eo biển nữa. Họ công bố một cơ chế kiểm soát lưu thông mới. Tất cả tàu muốn quá cảnh phải nhận email hướng dẫn quy tắc, đi chính xác theo hành lang được Iran vạch ra. Bất kỳ sự lệch hướng nào sẽ bị đáp trả ngay lập tức. Tàu có liên quan đến Mỹ hay Israel bị cấm hoàn toàn.
Đây là chi tiết hầu hết các bản tin bỏ qua. Iran không cần đóng hoàn toàn cửa biển để thắng. Họ chỉ cần tạo mức độ rủi ro đủ cao. Khi đó các hãng bảo hiểm sẽ tự động tăng phí lên mức không chấp nhận được. Các chủ tàu sẽ tự động chuyển hướng hay dừng lại. Đó là lý do dù Mỹ đã hộ tống thành công hai tàu, tổng lưu lượng qua eo biển vẫn đứng nguyên ở mức 4 chiếc mỗi ngày.
Iran không dùng chiến thuật phong tỏa thô thiển như những năm 1980. Họ xây dựng một hệ thống kiểm soát nhiều lớp: radar ven biển phủ kín toàn bộ eo biển, thủy lôi rải ngầm ở các luồng sâu, tàu ngầm mini, tên lửa chống hạm đặt trên các đảo. Không có tường sắt. Chỉ có một vùng nước mà không ai dám đi qua nếu không được phép.
Những người đứng im giữa hai bên
Oman nằm ngay cửa eo biển, sở hữu mũi đất nhìn thẳng toàn bộ luồng tàu. Họ không đủ sức quân sự để can thiệp. Chính phủ Oman liên tục ra thông báo lên án các cuộc tấn công, kêu gọi mở cửa biển vô điều kiện. Họ không thể làm thêm điều gì khác.
Qatar, Kuwait, Bahrain chịu thiệt hại nặng nhất nhưng gần như im lặng. Tất cả xuất khẩu năng lượng của các nước này đi qua Hormuz. Hàng chục tàu chở LNG và dầu đang kẹt tại neo đậu. Các mỏ dầu đã phải giảm sản lượng vì kho chứa đầy. Phí bảo hiểm hàng hải tăng 7 lần so với đầu năm. Không ai nói thiệt hại đã lên bao nhiêu.
Hàn Quốc đang xem xét tham gia chiến dịch hộ tống của Mỹ sau khi tàu của họ bị tấn công. Ấn Độ đã cho một tàu chở dầu đi qua thành công vào cuối tháng 4. Mỹ công khai kêu gọi Trung Quốc sử dụng ảnh hưởng để thuyết phục Iran nới lỏng kiểm soát. Trung Quốc chưa đưa ra phản hồi chính thức.
Điều gì sẽ xảy ra với giá xăng ở Việt Nam
Giá dầu Brent chạm mức 114,44 đô la một thùng vào ngày 5 tháng 5, sau đó dao động trong khoảng 108 đến 113 đô la. Áp lực tăng giá xăng tại Việt Nam sẽ rõ ràng trong hai tuần tới. Dự trữ dầu chiến lược của nước ta đủ đáp ứng nhu cầu khoảng 60 đến 70 ngày nếu hoàn toàn ngừng nhập khẩu.
Châu Á là khu vực chịu tác động nặng nhất. Trung Quốc và Ấn Độ đã bắt đầu chuyển sang mua dầu từ Nga và châu Phi, với chi phí vận chuyển cao hơn nhiều. Tất cả chi phí thêm này cuối cùng sẽ được chuyển xuống người tiêu dùng trên toàn thế giới.
Mỗi lần khủng hoảng tại Hormuz xảy ra, thế giới lại nhắc lại về chuyển đổi năng lượng tái tạo. Lời nói thì đúng. Việc xây dựng nhà máy điện mặt trời, gió và hệ thống lưu trữ cần từ 5 đến 10 năm. Trong khoảng thời gian đó, chúng ta vẫn sẽ phải nhìn lên giá bơm xăng mỗi khi có tiếng nổ ở Trung Đông.
Điểm ngã không ai muốn bước qua
Các chuyên gia đồng ý một điều: cả hai bên đều không muốn chiến tranh quy mô lớn. Cả hai bên cũng không muốn lùi bước trước.
Bryan Clark, cựu chỉ huy hải quân Mỹ hiện làm việc tại Viện Hudson nhận định, hiện tại chúng ta đang đi trên một sợi dây rất mỏng. Chỉ cần một sai sót nhỏ. Chỉ cần một tên lửa trúng một tàu chở dầu lớn. Chỉ cần một thủy lôi làm hư hại một tàu chiến Mỹ. Mọi thứ có thể leo thang vượt ngoài mọi kế hoạch.
Cho đến nay không có kế hoạch đàm phán chính thức nào được công bố. Các chuyên gia vận tải biển ước tính, ngay cả khi các bên đạt được thỏa thuận tuần tới, lưu lượng tàu qua Hormuz khó có thể trở lại mức bình thường trước tháng 9 năm 2026.
Các chính trị gia đàm phán. Các tướng chỉ huy lực lượng. Các hãng dầu tính toán lợi nhuận. Những người trả giá thực tế là hàng chục ngàn thủy thủ đang ngồi trên tàu ở giữa biển. Là người dân ở mọi quốc gia, mỗi ngày vẫn đi làm, vẫn đổ xăng, vẫn nhìn con số trên máy bơm tăng lên từng ngày.
Chúng ta sẽ tiếp tục theo dõi diễn biến tại eo biển Hormuz. Nó ở rất xa. Nó cũng ở ngay trước mắt bạn, mỗi lần bạn bật cần xăng.
Bài viết tổng hợp thông tin cập nhật đến ngày 6 tháng 5 năm 2026 từ VnExpress, Tuổi Trẻ, Dân Trí, Reuters, New York Times, IEA và các nguồn chuyên ngành vận tải biển.
Leave a Reply