Mỗi khi bạn đứng trạm bơm thấy bảng giá xăng nhảy lên 300 đồng một lít, hoặc đọc tin giá dầu thế giới tăng 5% trong một phiên giao dịch, 9 lần trong 10 cái gốc của chuyển động đó bắt đầu từ một đoạn nước dài 167 km, rộng chỗ hẹp nhất chỉ 39 km: eo biển Hormuz.
Hơn 40 năm qua Iran cứ đe dọa đóng cửa con đường này. Hơn 40 năm người ta cứ tranh cãi họ có dám làm không. Và đến bây giờ, khi căng thẳng leo thang từng ngày, câu hỏi đúng không còn là họ có đóng được không. Mà là: nếu họ đóng, họ giữ được bao lâu. Và cái giá cả thế giới phải trả là bao nhiêu.
Thực tế kiểm soát eo biển Hormuz mà ít bài báo nói rõ
Người ta thường vẽ tranh đơn giản: Iran ngồi ở bờ bắc, giữ cửa eo biển, muốn đóng là đóng ngay lập tức. Đó là hiểu lầm phổ biến nhất.
Theo dữ liệu từ bài viết chính thức trên Wikipedia, luồng hàng hải chính đi qua eo biển Hormuz không phải chạy ở giữa. Do đáy biển nông, nhiều bãi cạn ngầm, tất cả tàu chở dầu lớn trên 100 ngàn tấn bắt buộc phải chạy dọc bờ phía bắc – tức đi thẳng vào 12 hải lý lãnh hải của Iran. Không có đường đi khác. Không có lối vòng. Mỗi ngày khoảng 21 triệu thùng dầu, hơn 20% toàn bộ LNG thế giới đi đúng con đường đó.
Iran không cần phong tỏa hoàn toàn. Họ chỉ cần làm cho không ai dám đi. Đặt vài chục thủy lôi ngầm. Bắn một tên lửa huấn luyện qua mũi một tàu chở dầu. Thông báo chính thức không bảo đảm an toàn. Đó là đủ. Bảo hiểm hàng hải tăng mạnh. Hãng tàu dừng toàn bộ chuyến đi. Giá dầu nhảy 10%. Mục đích áp lực đã đạt được mà không cần khai chiến bắn đạn một viên nào.
Nhưng cũng chính ở đây là giới hạn cứng của Iran. Để phong tỏa thực sự, chứ không phải chỉ đe dọa tâm lý, họ phải kiểm soát 167 km bờ biển, 24 giờ một ngày 7 ngày một tuần. Phải bố trí tàu tuần tra, radar liên tục, đội tên lửa sẵn sàng. Phải đối phó các tàu của đối phương cố gắng mở đường. Họ không có đủ lực lượng, không đủ nhiên liệu, không đủ tiền để làm việc đó liên tục.
Iran duy trì phong tỏa được bao lâu?
Theo mọi phân tích quân sự và kinh tế mở công khai từ các viện nghiên cứu: tối đa 2 đến 3 tuần nếu họ duy trì ở mức độ vừa phải. Không lâu hơn.
Lý do đầu tiên không phải Mỹ. Lý do đầu tiên là bản thân Iran cũng xuất khẩu phần lớn dầu của họ qua chính eo biển Hormuz. Phong tỏa là họ tự cắt cổ chính mình. Mỗi ngày giữ cửa đóng, họ mất khoảng 120 triệu đô la thu nhập dầu. Nền kinh tế của họ đã đang dưới lệnh trừng phạt toàn cầu không thể chịu được thêm áp lực đó thậm chí 10 ngày.
Lý do thứ hai: không chỉ Mỹ muốn mở cửa. Anh, Pháp, Saudi, UAE, thậm chí cả Trung Quốc và Ấn Độ cũng không muốn eo biển đóng. Không một nước lớn nào trên thế giới có lợi ích khi Hormuz bị phong tỏa. Tất cả sẽ phối hợp, dù thầm lặng và dù ghét nhau, để phá vỡ nó. Hải quân Mỹ có khả năng dọn sạch thủy lôi trên toàn bộ eo biển trong vòng vài tuần. Các căn cứ tên lửa bờ của Iran sẽ bị tấn công trong thời gian ngắn sau khi quyết định can thiệp được đưa ra.
Không ai nói phong tỏa sẽ không xảy ra. Nó đã gần xảy ra nhiều lần trong lịch sử. Nhưng nó sẽ không kéo dài. Đó là điểm mấu chốt mà gần như tất cả bài báo giật gân đều cố tình bỏ qua.
Những rủi ro thực tế không ai nói với bạn
Người ta chỉ nói về giá dầu. Không ai nói về cái rủi ro thực sự nghiêm trọng nhất ở eo biển Hormuz: tràn dầu.
Đây không phải vịnh Mexico rộng lớn có dòng biển mạnh mang dầu đi xa. Đây là đoạn nước hẹp, nông, dòng chảy gần như đứng yên. Nếu một tàu chở dầu siêu lớn bị đánh chìm, nó sẽ đổ khoảng 2 triệu thùng dầu xuống biển. Dầu sẽ không loang ra phân tán. Nó sẽ dồn ứ lại. Tạo thành một lớp dày bao phủ toàn bộ luồng hàng hải.
Bạn không thể dọn dẹp dầu đó trong lúc có bắn đạn. Bạn không thể đưa tàu hút dầu vào khu vực có tên lửa bay qua. Bạn không thể dùng hóa chất phân tán dầu ở vùng nước nông có ngư trường và rạn san hô sống hàng ngàn năm.
Một vụ tràn dầu lớn ở eo biển Hormuz sẽ gây thiệt hại môi trường nghiêm trọng hơn nhiều so với sự cố Deepwater Horizon do quy mô khu vực hạn chế. Nó sẽ phá hủy sinh kế hàng triệu ngư dân ở Iran, Oman và UAE. Nó sẽ làm ô nhiễm bờ biển trong nhiều năm. Và không một chính phủ, không một công ty bảo hiểm nào trên thế giới đã chuẩn bị đầy đủ cho kịch bản này.
Điều đó có nghĩa gì với người ở Việt Nam
Bạn sẽ nghe rất nhiều lời giải thích an ủi. Người ta sẽ nói có đường ống thay thế. Người ta sẽ nói có dầu dự trữ chiến lược. Người ta sẽ nói thị trường sẽ tự điều chỉnh.
Tất cả đều đúng. Nhưng tất cả đều không giúp được Việt Nam trong 6 tháng đầu tiên.
Đường ống thay thế của Saudi và UAE chỉ có tổng công suất khoảng 6,5 triệu thùng mỗi ngày. Đó là 1/3 lượng dầu đi qua Hormuz. Tất cả lượng dầu đó đã được ký hợp đồng dài hạn với Trung Quốc, Ấn Độ và châu Âu. Không còn dư cho các nước nhỏ.
Thị trường dầu tự điều chỉnh. Mỹ tăng sản xuất đá phiến. Các nước mở kho dự trữ chiến lược toàn cầu. Nhưng quá trình đó mất 12 đến 18 tháng để có hiệu quả rõ rệt. Trong khoảng trống đó, giá dầu sẽ tăng mạnh. Các nước nhỏ như Việt Nam sẽ phải đấu thầu mua dầu trên thị trường giao ngay, cạnh tranh với mọi người khác với giá cao nhất.
Không có phao cứu sinh. Không có giải pháp thần kỳ. Đó là sự thật.
Với những chủ đề nhạy cảm như eo biển Hormuz, luôn có hai lớp tin tức: lớp tin giật gân để câu view, và lớp dữ liệu thực tế chỉ dân trong ngành nhìn thấy. Giống như khi bạn xây dựng thứ bền vững, bạn không chọn giải pháp nhanh chóng rác rưởi. Nếu bạn đang vận hành website kinh doanh và muốn leo top Google một cách dài hạn, không phải chạy theo hiệu ứng nhất thời, các gói backlink thủ công mũ trắng từ Backlink Cafe được xây dựng trên các domain DR >75, bài viết chuẩn EEAT đã giúp hơn 1700 doanh nghiệp tăng traffic từ 35% đến 86% kể cả những ngách khó nhất như xây dựng hay vận chuyển quốc tế. Không dùng tool. Không spam link. Chỉ kết quả có thể đo lường được bằng số liệu.
Vậy trở lại câu hỏi đặt ra từ đầu. Iran có thể phong tỏa eo biển Hormuz không. Được. Họ có thể làm điều đó trong vài tuần. Họ có thể làm giá dầu tăng mạnh. Họ có thể gây ra một thảm họa môi trường nghiêm trọng. Nhưng họ không thể giữ nó lâu. Và cái giá phải trả cho những tuần đó sẽ do tất cả chúng ta trả, một phần nhỏ ở mỗi lần bạn đứng bơm xăng, một phần nhỏ ở mỗi hóa đơn điện, một phần nhỏ trong mọi thứ bạn mua trong năm tới. Không ai thoát khỏi nó. Chỉ có người chuẩn bị trước và người không.
Leave a Reply